Erzincan İlinde Örtüaltı Sebze Yetiştiriciliğinin Ekonomik Yönü Üzerine Araştırmalar (2002)

Harun ALICI      Hüseyin VURGUN     Fatih ÇAKIRBAY

İlimizde örtüaltında sebze yetiştiriciliği ilk olarak 1997 yılında Tarım İl Müdürlüğünün tarımsal yayım amaçlı sera kurması ile başlamış ve hızla gelişmiştir. Bu proje Erzincan Merkez ilçe ile birlikte Üzümlü, Kemah, Kemaliye ve Tercan’da yürütülmüştür. İncelenen işletmelerde özellikle ilkbahar dönemi örtüaltı sebze yetiştiriciliği yapılmaktadır. Örtüaltı sebze yetiştiriciliğinin en önemli problemi olarak hastalık ve zararlılar ile teknik bilgi eksikliği olduğu görülmüştür.

İncelenen işletmelerde arazi büyüklüğü %73 oranında 10 dekarın altındadır. İlimizde eni 7-8 m, boyu 40-42 m, demir boru iskelet ve plastik örtü tipine sahip tünel tipi seralar yaygınlaşarak devam etmektedir. İl genelindeki ortalama sera büyüklüğü 222 m² olsa da ilçelere göre farklılık arz etmektedir. Sözgelimi bu değer Tercan’da  183 m² Merkezde 318 m² Üzümlü’de 238 m² Kemah’ta 191 m² ve Kemaliye’de ise 180 m² kadardır. Rakamlardan da kolayca anlaşılabileceği üzere seralar küçük ölçeklidir.

İşletmeler genelinde ortalama işletmeci yaşı 47.8 yıl, eğitim-öğrenim durumu 7.1 yıl, örtüaltı üretim deneyimi ise 2.8 yıldır. Örtüaltında sebze yetiştiriciliği yapılan işletmelerde aile birey sayısı ortalama 4.6 dır.

Örtüaltı sebze yetiştiriciliğinde incelenen işletmelerde dekara dikilen fide sayısı hıyarda ortalama olarak 2655 adet/da, domateste 2450 adet/da, fasulyede ise 2252 adet/da dır. Verim ilçelere göre değişmekle birlikte il genelinde ortalama olarak hıyarda 12316 kg/da, domateste 14139 kg/da, ve fasulyede 3276 kg/da dır.

İşletmelerde hastalık ve zararlılara karşı özellikle hastalık ve zararlı görülmeden koruma amaçlı 7-10 günde bir ilaçlama yapılmaktadır. İlaçlama bilgileri konusunda üreticilerin teknik elemanları tercih ettikleri (%72.1) görülmüş ayrıca ilaç bayisi (%14.9) ve komşusundan (%5.4) bilgi almaktadır.

İşletmede üretilen ürün türleri bazında yapılan analizler sonucunda karlılık oranları hıyar yetiştiriciliğinde %33.7, domates yetiştiriciliğinde %31.2 ve fasulye yetiştiriciliğinde %28.8 olarak tespit edilmiştir.

İşletmelerde genel olarak ürünler %50.9 oranında pazarda, %20.7 oranında bahçede, %15.2 oranında süper market veya manav da, %13.2 oranında ise sebze halinde pazarlanmaktadır.

İlimizde seracılığın daha hızlı gelişebilmesi sera üretimi için tüm girdilerin çiftçilerimiz tarafından kolay bir şekilde temin edilebilmesi gerekmektedir. Seralarda ürün deseninin belirlenmesi ve satış organizasyonunun ekonomikliği ve kolaylığı açısından kooperatif veya çiftçi birliği şeklinde bir organizasyon kurulmasının uygun olacağı kanaatindeyiz. İlimizde seracılık faaliyeti yeni yeni geliştiği için tohum, fide, ilaç, gübre gibi birçok girdi temininde problem bulunmaktadır. Bu nedenle ilimizde bu konudaki özel sektör faaliyetlerinin  geliştirilmesi gerekmektedir. Örtüaltında sebze üretimi yapan çiftçilerin tarım teşkilatları ile sıkı bir ilişki içinde bulunarak sorunlara çözüm bulunması gerekmektedir.